Druif: van tros tot pitten

Het is in de eerste plaats een tafelfruit: een tros met sappige druiven, een dunne schil en in het hart twee tot vier pitten die je gedachteloos uitspuugt. Toch zijn het juist deze pitten die de cosmetica-industrie terugwint. Koudgeperst leveren deze zaden een lichte olie die droog aanvoelt en rijk is aan linolzuur — en de polyfenolen die ermee samengaan maken haar tot een van de best onderzochte plantaardige producten.

• De pitten wegen bijna niets in de tros, maar bevatten het grootste deel van de polyfenolen van de vrucht: de proanthocyanidinen, of OPC's.
• Door het persen wordt 10 tot 16% van het gewicht aan vetstoffen gewonnen uit de perskoek die na de oogst achterblijft: een teruggewonnen bijproduct, nooit afkomstig van een speciaal daarvoor geteelde gewas.
• De kenmerkende vetzuursamenstelling: 60 tot 75% linolzuur, een droog huidgevoel en snelle absorptie. Daarom gebruik je haar als laatste stap van je avondroutine: 2 tot 3 druppels.
• De olie is kwetsbaar: zodra het flesje is geopend, bewaar je haar 6 tot 9 maanden uit het licht.

Botanisch gezien is de druif de vrucht van de wijnstok: een tros die aan een steel groeit, met bessen — zoals botanici ze noemen — bestaande uit een schil, vruchtvlees en pitten. De bes bestaat voornamelijk uit water, ongeveer 81 g per 100 g, en circa vijftien gram suikers (Ciqual-samenstellingstabel, ANSES). Het vruchtvlees lest de dorst; de schil bevat de kleur en aroma’s; de pit zelf wordt niet gegeten — en juist die is het enige deel dat de cosmetica behoudt.

De geteelde soort, Vitis vinifera, werd tussen de Kaukasus en Centraal-Azië gedomesticeerd voordat ze zich naar het mediterrane Europa verspreidde. Haar Amerikaanse verwant Vitis labrusca levert druiven met een zogenaamde ‘foxy’ smaak, die zelden op onze marktkramen liggen. In Frankrijk maakt men onderscheid tussen twee toepassingen die vrijwel niets met elkaar gemeen hebben: wijndruivenrassen, bestemd voor wijn, en tafeldruivenrassen, geselecteerd op de grootte van de bessen, de fijnheid van de schil en de geschiktheid voor transport.

Tafeldruiven verschijnen aan het einde van de zomer in de groente- en fruitafdeling en blijven tot de eerste koude dagen in de winkel liggen. Wit, zwart, rood of rosé: je kiest ze in één oogopslag: een soepele, groene steel, bessen die goed vastzitten en een lichte wasachtige waas — de pruïne — als teken dat ze niet te veel zijn aangeraakt. Op de markten van Parijs, Lyon en Toulouse begint het seizoen met de vroege witte rassen en eindigt het in de herfst met de grote late bessen. Thuis blijft de tros ongeveer vijf dagen goed in de groentelade van de koelkast; haal hem een halfuur voor het serveren op een fruitschaal uit de koelkast. Gedroogd wordt dezelfde vrucht een rozijn; geperst en gefermenteerd wordt hij wijn — en het zijn de wijnen die indirect de cosmetica leveren.

Niemand verbouwt wijnstokken voor hun pitten. De olie ontstaat uit een restproduct: na het persen komt de draf — schillen, steeltjes en pitten — in tonnen uit de wijnkelder. De pitten worden eruit gehaald, gewassen, gedroogd tot een laag vochtgehalte en vervolgens gesorteerd. Ze bevatten 10 tot 16% vetstoffen van hun gewicht, wat verklaart hoeveel grondstof nodig is om een flesje van 30 ml te vullen. Vanuit het oogpunt van grondstoffen is dit een van de weinige cosmetische grondstoffen waarvoor geen extra landbouwgrond nodig is.

Dan rest nog de manier van extraheren. Er bestaan twee methoden, en die leveren niet hetzelfde resultaat op.

In een pit komen twee molecuulfamilies samen, en ze worden niet op dezelfde manier gewonnen. De vetfractie, verkregen door persing, bestaat voornamelijk uit linolzuur — 60 tot 75% van de vetzuren, afhankelijk van herkomst en oogstjaar — aangevuld met oliezuur, een aandeel palmitinezuur en tocoferolen, de natuurlijke vorm van vitamine E. Dankzij dit sterk onverzadigde profiel voelt de olie droog aan en trekt ze snel in, maar is ze ook gevoelig voor oxidatie.

De polyfenolfractie wordt verkregen door extractie met water of een hydro-glycerineoplossing: het gaat om oligomere proanthocyanidinen (OPC), waarvan de pit een zeer groot deel van de fenolische verbindingen van de bes concentreert. Hun antioxiderende werking wordt sinds de jaren 1990 in laboratoria gemeten; daarom komt dit extract vaak voor in een formule, naast een actief ingrediënt voor een stralende teint, zoals vitamine C. Resveratrol bevindt zich daarentegen vooral in de schil van de druif en in de bladeren, niet in de pit: twee moleculen van dezelfde plant, maar op twee verschillende plaatsen.

Bronnen: Garavaglia J., Markoski M. M., Oliveira A., Marcadenti A., «Grape Seed Oil Compounds: Biological and Chemical Actions for Health», Nutrition and Metabolic Insights, 2016 · Shi J., Yu J., Pohorly J. E., Kakuda Y., «Polyphenolics in Grape Seeds — Biochemistry and Functionality», Journal of Medicinal Food, 2003 · Voedingssamenstellingstabel Ciqual, ANSES.

Een textuur die zo fijn is, beoordeel je over een langere periode, niet na één toepassing. Dit is het ritme dat we aanraden om het product rustig op te bouwen.

• Dag 1 tot 14 — 2 druppels om de avond, op een nog vochtig gezicht. Masseer 2 minuten van het midden naar de slapen. Observeer de tolerantie, meer niet.
• Dag 15 tot 42 — 3 druppels, elke avond, als laatste stap na de crème. Druk 60 seconden met de handpalm zonder te wrijven.
• Dag 43 tot 56 — blijf het 's avonds gebruiken en voeg alleen 1 druppel gemengd met de dagcrème toe als alles comfortabel blijft.
• De richtlijn — maak een foto bij het ontwaken op dag 0 en dag 56, vanuit dezelfde hoek, bij hetzelfde daglicht en zonder make-up. Dat is de enige eerlijke beoordelaar.

Stop bij aanhoudende tintelingen en wacht een week na een intensieve exfoliatie.

De tros bewaar je koel; het flesje niet. Een geopend flesje zet je rechtop in een droge kast, beschermd tegen licht, met de dop goed gesloten, en gebruik je binnen 6 tot 9 maanden. Een geur die naar karton of vernis gaat ruiken, wijst op oxidatie: dan niet meer aanbrengen. Zoals bij elk nieuw vet product blijft een test in de elleboogplooi 24 uur vóór de eerste toepassing de eenvoudigste voorzorgsmaatregel.

Tot slot een nuttige verduidelijking: de vrucht van de wijnstok heeft niets te maken met de berenbes, de gebruikelijke naam voor berendruif, en evenmin met de vossenbes — een giftige bosplant. Drie planten, drie toepassingen, en slechts één ervan belandt in een flesje verzorgingsproduct.