Brandnetel: het wilde kruid voor de gemengde huid

De brandnetel, die langs onze paden vaak wordt gemeden, behoort tot de mineraalrijkste planten van onze gematigde streken. Eenmaal gedroogd en geëxtraheerd verliest hij al zijn prik en wordt hij een verfrissend ingrediënt voor de T-zone en de hoofdhuid. Op deze pagina vindt u zijn botanische profiel, de vijf cosmetische vormen met hun richtdoseringen, een aankoopgids voor de grondstof en ons huisritueel van drie minuten.

• Twee soorten, één naam. De grote brandnetel wordt 1,50 meter hoog; haar verwante soort, de kleine brandnetel (Urtica urens), wordt zelden hoger dan 60 cm. Beide dragen dezelfde brandharen.
• Een cosmetisch extract prikt niet. Het branderige gevoel ontstaat door twee mechanismen — het kiezelhoudende haartje dat breekt en de stoffen die het vrijgeeft — en geen van beide blijft behouden na drogen, verhitten of extraheren.
• Vijf vormen, vijf doseringen. Hydrolaat 20 tot 100% van de waterfase, glycerine-extract 2 tot 5%, droogextract 0,5 tot 2%, gemicroniseerd blad 1 tot 3%, olieachtig maceraat 5 tot 20% van de oliefase.
• Ons huisritueel. 3 minuten, 2 avonden per week, ongeveer vijftien druppels lotion op de T-zone — het getimede protocol staat verderop op deze pagina.

De grote brandnetel groeit in dichte kolonies op stikstofrijke bodems, aan bosranden en langs wegen, in vrijwel heel Europa. Een volwassen plant wordt 100 tot 150 centimeter hoog. De kleine brandnetel (Urtica urens) wordt daarentegen zelden hoger dan 60 centimeter en bloeit eerder in het seizoen. Haar bloemen blijven, net als die van haar grote verwante soort, onopvallend en groenachtig: deze bloemen hebben geen cosmetische toepassing. Hier tellen alleen de bladeren en, zeldzamer, de wortels.

Wat het eerst opvalt, zijn de brandharen. Elk blad draagt er duizenden: fijne naaldjes vol kiezelzuur, die bij het minste contact afbreken en bij het breken de stoffen vrijgeven die de branderige pijn veroorzaken. Noch de kiezelpunt, noch de inhoud ervan is bestand tegen drogen, warmte of weken. Geen enkele cosmetische grondstof — hydrolaat, extract, gemicroniseerd blad — behoudt daarom deze prik: dat is het eerste wat je moet weten om de plant zonder vrees te benaderen.

In Frankrijk worden voor cosmetische toepassingen jonge scheuten geoogst uit wildpluk of biologische landbouw, vóór de bloei, tussen april en juni; de wortels worden in de herfst uitgegraven. Beide soorten worden op dezelfde manier geoogst en geëxtraheerd, en de grote brandnetel overheerst simpelweg in het aanbod omdat ze per plant meer materiaal oplevert.

1. De teelt. Kies bij voorkeur partijen uit de biologische landbouw, geoogst in Frankrijk of elders in Europa, van jonge bladeren. Een controleerbaar keurmerk zegt iets over de teelt — nooit over de concentratie van het eindproduct.
2. De vervaardiging. Drogen op lage temperatuur en zachte extractie behouden de bestanddelen van het blad. Een te hete bereiding kleurt bruin: de kwaliteit van een extract lees je zowel aan de kleur als aan het etiket.
3. De verpakking. Amberkleurig glas, beschermd tegen licht, verlengt de houdbaarheid van een hydrolaat aanzienlijk. Bij een vergelijkbare prijs is een klein, goed verpakt formaat beter dan een grote transparante fles die je niet op tijd op krijgt.
4. Het etiket. Op de INCI-lijst staat de volgorde aflopend: hoe eerder de plant wordt vermeld, hoe meer ervan aanwezig is. De plant staat erop onder haar internationale codenaam, nooit in het Frans.

Een vijfde aandachtspunt dat vaak wordt vergeten: de datum. Een hydrolaat is na opening 6 tot 12 maanden houdbaar, maar die termijn heeft alleen betekenis als het flesje niet al twee jaar in een magazijn heeft gestaan. Een serieuze grondstof vermeldt het oogst- of distillatiejaar, niet alleen een ver weg liggende uiterste houdbaarheidsdatum.

Overzichtsstudies over het geslacht Urtica beschrijven een ongewoon rijk blad: mineralen (calcium, magnesium, kalium, ijzer), silicium, flavonoïden van het type quercetine en rutine, chlorofyl en carotenoïden. Het zijn deze bestanddelen samen, en niet één stercomponent, die het cosmetische belang van het extract bepalen — een compleet plantaardig profiel in plaats van een geïsoleerde werkzame stof.

Op regelgevingsgebied vermeldt de CosIng-database van de Europese Commissie twee gedeclareerde functies voor bladextract: skin conditioning, oftewel huidverzorgend, en tonic. Een ingrediënt voor comfort en frisheid dus, bedoeld voor dagelijkse verzorging en niet voor een therapeutische claim.

Een keer per week — vervang stap 2 door een masker: 1 eetlepel gemicroniseerd blad + 2 lepels hydrolaat, 10 minuten laten inwerken en lauw uitspoelen.

Op de hoofdhuid — dezelfde lotion breng je scheiding voor scheiding aan, 10 tot 15 keer, zonder uit te spoelen, op de avond vóór het wassen.

1. De lotion op een niet-gereinigd gezicht aanbrengen. Het laagje van de dag vormt een barrière; stap 1 van het ritueel is niet optioneel.
2. Zuiverende werkstoffen op dezelfde avond combineren. Brandnetel, klei en exfoliërend zuur worden afgewisseld — ze worden niet opgestapeld.
3. Gemicroniseerd blad verwarren met droog extract. Het zijn twee verschillende grondstoffen, niet twee namen voor hetzelfde: het poeder van volledig blad wordt gedoseerd op 1 tot 3%, het veel geconcentreerdere droge extract op 0,5 tot 2% — en het kleurt de formule vanaf 1% groen.
4. Het geopende flesje vergeten. Een hydrolaat wordt 6 tot 12 maanden bewaard in een amberkleurig flesje, koel en donker; een zelfgemaakte lotion zonder conserveermiddel is in de koelkast 5 tot 7 dagen houdbaar.