Mastiekboom: de mastiekboom en zijn mediterrane mastiek

De mastiekboom (Pistacia lentiscus) is een groenblijvende struik uit de garrigue, verwant aan de echte pistacheboom en de terpentijnboom. Uit zijn hars ontstaat de beroemde mastiek, de «traan» die al sinds de oudheid op het Griekse eiland Chios wordt geoogst. In cosmetica staat mastiekextract bekend om zijn zuiverende eigenschappen: het helpt de uitstraling van een gemengde tot vette huid te verhelderen en geeft de verzorging een frisse, harsachtige geur die typisch is voor het Middellandse Zeegebied.

Pistacia lentiscus, de mastiekboom, is een struik uit de pruikenboomfamilie — dezelfde familie als de echte pistacheboom (Pistacia vera) en de terpentijnboom (Pistacia terebinthus). Deze dichte struik met compacte groeiwijze wordt zelden hoger dan drie meter en koloniseert de garrigue, maquis en droge kalkrijke bodems rond de Middellandse Zee, in de volle zon.

Het groenblijvende loof blijft het hele jaar groen: de samengestelde bladeren zonder eindblaadje dragen leerachtige, glanzende blaadjes aan een kenmerkend gevleugelde bladspil. In het voorjaar verschijnen kleine, onopvallende roodachtige bloemen, gevolgd door vruchten in trossen — piepkleine steenvruchten die tijdens het rijpen van rood naar zwart verkleuren. Deze sterke soort dankt haar kracht aan het dichte hout en de winterhardheid, waardoor ze kan gedijen op plaatsen waar weinig planten standhouden.

Ingesneden laat de stam een aromatische hars uit parelen, die stolt tot doorschijnende «tranen»: dit is mastiek, een gom die al sinds de oudheid wordt geoogst. Het Griekse eiland Chios blijft de historische bakermat, maar ook op Corsica, in de Provence, Marokko en Algerije worden de mastiekbomen geteeld en geoogst. Van dezelfde plant gebruikt de cosmetica-industrie verschillende grondstoffen: het extract, de etherische olie en het maceraat.

De mastiekboom is een soort die van volle zon houdt: hij gedijt op kalkrijke, droge en voedselarme bodems, waar andere planten het opgeven. Deze robuustheid verklaart de aanwezigheid van de struik in de hele garrigue van Frankrijk, Corsica en de Provence, evenals in de droge gebieden van Marokko en Algerije. De teelt vraagt weinig water; het groenblijvende loof, de leerachtige blaadjes en het dichte hout zijn allemaal aanpassingen aan het mediterrane klimaat.

De oogst van mastiek is een geduldig werk. Op het eiland Chios in Griekenland kerven telers de schors in om de hars te laten vloeien; de harsdruppels harden uit in de zon en krijgen hun definitieve kleur, van doorschijnend tot licht amberkleurig, voordat ze met de hand worden gesorteerd. De bladeren worden gedistilleerd om de essentiële olie te verkrijgen, terwijl bloemen en vruchten — kleine steenvruchten die eerst rood en daarna zwart zijn — de cyclus van de plant door de seizoenen heen markeren.

Van gom tot bladeren draagt elk deel deze harsachtige, houtachtige en frisse signatuur. Die onderscheidt de mastiekboom van andere soorten binnen het geslacht Pistacia, van de terpentijnboom tot de echte pistacheboom, en maakt zijn oliën en extract tot gewilde ingrediënten voor de verzorging van de gemengde huid.