Baobab: de boom des levens

Als duizendjarige reus van de droge Afrikaanse gebieden fascineert de baobab door zijn weerbaarheid. Zijn koudgeperste olie, afkomstig uit de zaden, voedt de droge huid intensief en herstelt haar soepelheid en comfort. De gulheid van het droge landschap, in een flesje. Dit profiel beschrijft het lipidenprofiel, de toepassingen en de plaats van de baobab tussen de grote voedende planten.

De baobab behoort tot het botanische geslacht Adansonia, dat wereldwijd acht beschreven soorten omvat. Zes daarvan zijn endemisch in Madagaskar — waaronder de majestueuze Adansonia grandidieri en de zeldzame Adansonia perrieri —, één groeit in Australië en slechts één, Adansonia digitata, verspreidt zich over vrijwel heel Afrika, van Senegal tot de savannes in het oosten. Uit zijn zaden wordt baobabolie geperst.

Zijn uiterlijk is uniek. De massieve stam kan een omtrek van meer dan tien meter bereiken en duizenden liters water opslaan om het droge seizoen te doorstaan — een reservoir waarmee hij meerdere eeuwen kan leven, soms meer dan duizend jaar. De boom groeit tot vijfentwintig meter hoog en is slanker in de droogste gebieden. Zijn grote witte bloemen openen zich 's nachts en worden bestoven door vleermuizen en savanne-insecten, waarna de vruchten verschijnen — de beroemde «apenbroodvrucht», waarvan het gedroogde vruchtvlees een zurig poeder wordt. De handvormig samengestelde bladeren, waaraan de soortnaam digitata zijn oorsprong dankt, maken het silhouet compleet.

In het Frans en het Engels wordt hij de «boom des levens» genoemd; ook heet hij de omgekeerde boom, omdat zijn kroon doet denken aan wortels die naar de hemel omhoogsteken. Traditioneel wordt bijna alles van deze boom geoogst: de bladeren worden als groente bereid, de bast levert vezels en het vruchtvlees wordt tot poeder vermalen voor dranken. Maar het is zijn bescheiden zaad dat de cosmetica interesseert: een concentraat van vetzuren, afkomstig van deze reus die is gemaakt om droogte te weerstaan.

Nach der Blüte bildet der Baobab große, ovale Früchte, die „Affenbrot“ genannt werden. Ihr von Natur aus trockenes, weißes Fruchtfleisch wird zu einem säuerlich schmeckenden Pulver verarbeitet, das in der afrikanischen Ernährungskultur weit verbreitet ist — vom Senegal bis in die Sahelzone, wo der Baum seit Jahrhunderten Menschen und Tiere ernährt. Im Inneren der Frucht befinden sich die Samen: Durch Kaltpressung außerhalb der Regenzeit gewinnt man aus ihnen diesen kostbaren Fettstoff. Für einige Milliliter werden zahlreiche Samen benötigt, was seinen Wert erklärt.

In anderen Regionen wird der Baum als Zierpflanze kultiviert: In Frankreich lässt man ihn gern im Topf oder im Wintergarten wachsen, wo er sich über die Jahre zu einem kleinen, dekorativen Baum entwickeln lässt. Je nach Alter des Baums und Erntezeit variiert die Zusammensetzung der Samen leicht, doch in der Kosmetik bleibt stets der kaltgepresste Fettanteil der begehrteste Bestandteil.